[Bí mật số 2] Bản chất của mọi ngôn ngữ

Mục tiêu cuối cùng của cuốn sách này là giúp các bạn có thể làm chủ và sử dụng Tiếng Anh một cách tự tin và hoàn toàn tự nhiên như Tiếng Mẹ đẻ! Và một điểm mấu chốt mà chúng ta cần giải quyết đó là “Nghĩ bằng Tiếng Anh”. Nhưng trước hết có một điều mà các bạn cần phải biết trước khi chúng ta nói về bất cứ một quy tắc, một chiêu thức nào để bạn có thể đạt được mục tiêu tuyệt vời này, đó chính là hiểu về bản chất của một ngôn ngữ.

Chúng ta không thể phủ nhận việc qua nhiều năm học Tiếng Anh ở Phổ Thông, chúng ta đã học được học một vốn Tiếng Anh không hề nhỏ. Tôi biết sẽ có người học được nhiều, người học được ít. Nhưng như cái quy luật mà tôi đã nói: Nếu bạn bị điếc, bạn cũng sẽ bị câm! Vậy thì tại sao chúng ta vẫn học để nói được một số câu cơ bản, nhiều người còn có thể áp dụng các công thức và ngữ pháp để nói được bất cứ câu nào họ muốn? Câu trả lời ở đây tôi đưa ra là: “Ngôn ngữ trung gian”. Cụ thể ở đây, ngôn ngữ trung gian chúng ta sử dụng đó là Tiếng Việt. Ngay từ những ngày đầu, chúng ta đã chuyển mọi thứ về Tiếng Việt, rồi lại từ Tiếng Việt chuyển qua Tiếng Anh. Bằng thứ ngôn ngữ trung gian này, chúng ta hiểu được phần nào về Tiếng Anh, học những điều thật cơ bản về Tiếng Anh, ví dụ như: ngữ pháp, các cách nói cơ bản như chào hỏi, giới thiệu, nói về công việc, gia đình…

Trớ trêu thay, cái cách mà chúng ta đang học ấy nó lại hình thành nên một thói quen vô cùng tệ hại: “Sử dụng Tiếng Anh nhưng lại nghĩ bằng Tiếng Việt”. Bạn lại hỏi tôi: “Nếu là người Việt, không nghĩ bằng Tiếng Việt thì nghĩ bằng Tiếng gì?”. Vâng, điều lạ lùng và bí mật nó lại nằm ở chỗ đó! Và đó cũng là lý do tại sao tôi lại đặt tên cho cuốn sách này: “Các bí mật để nghĩ bằng Tiếng Anh”.

“Nghĩ bằng Tiếng Anh” nó gần như là một điều cơ bản nhất để bạn có thể có một con đường đúng đắn để làm chủ và đưa ngôn ngữ này tự nhiên như “Tiếng Mẹ Đẻ”. Nhưng đồng thời nó cũng là “đỉnh cao” của việc học Tiếng Anh. Nếu bạn chỉ dùng các công thức, bạn cho rằng mình đã học được nhiều ngữ pháp “chuẩn”, hay bạn đã có thể nói chuyện với bất cứ ông Tây nào thì có lẽ nó chưa đủ. Bởi để biến một ngôn ngữ thứ hai trở nên tự nhiên như hơi thở, hiểu và tư duy như những người bản ngữ thì ngôn ngữ ấy phải tự xuất phát từ nơi sâu nhất của bộ não, gần nhất với vùng tiềm thức! Chúng ta hãy cùng đi sâu phân tích về nguồn gốc và bản chất của ngôn ngữ một chút nhé!

Sau rất nhiều năm học Tiếng Anh, tìm tòi qua rất nhiều phương pháp, trải nghiệm qua các cảm xúc từ sợ hãi, thiếu tự tin, rồi căng thẳng, đến tự tin, tôi nhận ra một điều hết sức thú vị, đó là: “Mọi ngôn ngữ trên thế gian này đều giống nhau!”. Tại sao nó lại giống nhau ư? Đơn giản lắm, vì ngôn ngữ sinh ra là để trao đổi giữa con người với con người. Nó sinh ra để diễn tả mọi mặt của đời sống khi con người muốn trao đổi với nhau. Vậy thì đã là con người, dù là da trắng hay da màu, giàu hay nghèo, Châu Á hay Châu Âu thì họ cũng vẫn có đúng những nhu cầu đó cần trao đổi và giao tiếp. Chỉ một điểm khác giữa các ngôn ngữ, đó là số vốn từ giữa các ngôn ngữ sẽ khác nhau nếu như trình độ phát triển cũng như văn hóa khác nhau. Hãy lấy ví dụ, trong khi một số bộ tộc ở Châu Phi, trong ngôn ngữ của họ còn rất sơ khai. Trong ngôn ngữ của họ không định nghĩa thế nào tội ác, thế nào là pháp luật, họ cũng không có những vốn từ về kinh tế học, triết học, toán học… Còn với các phần cơ bản của cuộc sống thì họ cũng giống chúng ta vậy thôi. Rất may thay, Tiếng Việt của chúng ta không đến mức như vậy. Bằng quá trình giao thoa văn hóa, mở mang giao lưu học hỏi, giờ đây Tiếng Việt của chúng ta gần như là tương đương về vốn từ với các ngôn ngữ khác trên thế giới.

Nói như vậy, tức là bạn hiểu rằng bản chất của ngôn ngữ là để diễn tả các nhu cầu về giao tiếp và trao đổi giữa con người với con người trong cuộc sống hàng ngày. Vậy nên, dù có là ngôn ngữ nào thì mục đích cuối cùng cũng để thực hiện mục đích đó. Vậy thì, bản chất khi một ai đó nói ngôn ngữ mẹ đẻ thì thật ra là họ đang dùng “ngôn ngữ thứ nhất” để diễn đạt các nhu cầu bản năng đó mà thôi! Nhưng mọi người lại bị “nhầm lẫn” rằng bạn đang dùng “ngôn ngữ thứ nhất” đó để tư duy trong đầu. KHÔNG ĐÚNG! Khi bạn nói ngôn ngữ mẹ đẻ, thật ra là não bạn đang tư duy theo một cách mà bất cứ con người nào khác đang tư duy! Ngôn ngữ bạn đang sử dụng, đơn giản chỉ là để diễn đạt cho cái gốc tư duy đó mà thôi.

Wow, tôi nghĩ là bạn sẽ thấy hơi mông lung với điểm này! Điều này là dễ hiểu, vì tôi cũng phải mất gần 30 năm tuổi đời để hiểu ra điều này. Tôi sẽ lấy một ví dụ để bạn hiểu bộ não của bạn đang hoạt động thế nào khi sử dụng ngôn ngữ. Đâu là sự khác nhau giữa các ngôn ngữ.

Tôi lấy một ví dụ, rằng bạn sẽ nói thế nào để thể hiện tình cảm với một cô gái mà bạn rung động? Về bản chất, đây là nhu cầu của bất dân tộc nào trên quả đất. Giả sử nếu chúng ta học cách thể hiện điều này bằng Tiếng Anh, thì theo cách học ngoại ngữ truyền thống, các bước thực hiện sẽ là:

– Bước 1: Bộ não nó hình thành một mong muốn sử dụng tiếng nói để thể hiện được một thứ tình cảm có tính bản năng liên quan tới việc hai người khác giới muốn đến với nhau dựa trên sự rung động của con tim, và nhu cầu lâu dài là kết đôi và duy trì nòi giống!

– Bước 2: Bộ não sẽ tìm một câu trong Tiếng Việt phù hợp nhất với tình huống này, và câu phù hợp nhất có lẽ là: “Anh Yêu Em”.

– Bước 3: Bộ não sẽ lục tìm trong số vốn từ, ngữ pháp và vốn câu Tiếng Anh mà nó đã biết để dịch câu trong Tiếng Việt này sang Tiếng Anh. Hoặc nó sẽ dịch từng từ, và kết quả nó tìm ra được là: “I Love You!”

– Bước 4: Bộ não chỉ đạo vùng âm thanh phát ra câu đó.

Nhưng thật ra, các bước mà bộ não sẽ phải xử lý đó là:

– Bước 1: Giống với cách tư duy bước một ở trên!

– Bước 2: Bộ não sẽ xác định ngôn ngữ cần dùng, và lựa chọn các từ hoặc câu phù hợp dựa trên vốn từ nó đã có. Trong tình huống này, chúng ta muốn sử dụng Tiếng Anh nên nó sẽ lục tìm và chuẩn bị hết các từ, câu, tình huống sao cho phù hợp nhất. Và nó tìm được một câu phù hợp nhất trong tình huống này là: “I Love You!”.

– Bước 3: Bộ não chỉ đạo cơ quan phát âm thanh để thể hiện nội dung đó.

Vậy thì ở đây, chúng ta thấy một mối quan hệ hoàn toàn khác với cái cách mà chúng ta đã biết khi học một ngoại ngữ. Vô hình dung, chúng ta biến ngôn ngữ mẹ đẻ thành trung tâm, và bắt tất cả các ngôn ngữ thứ hai, thứ ba trở thành vòng ngoài của nó. Trong khi, bản chất thực sự là cả ngôn ngữ mẹ đẻ và các ngôn ngữ khác đều bình đẳng và phải liên kết trực tiếp với “vùng tư duy gốc”. Chúng ta có thể hiểu qua biểu đồ dưới đây thể hiện mối quan hệ này.

Từ hai biểu đồ trên, bạn sẽ nhận thấy rằng nếu theo cách truyền thống thì mọi ngôn ngữ mới đều phải dịch qua lại với ngôn ngữ mẹ đẻ. Điều này trước hết sẽ làm giảm tốc độ và làm tăng khối lượng mà bộ não phải hoạt động, vì nó phải tư duy đến hai lần. Nhưng còn một điểm khác quan trọng hơn rất nhiều, làm cho việc “dịch” này nhiều tình huống trở nên bất khả thi khi chúng liên quan tới các nét riêng biệt về văn hóa. Thường trong các tình huống này mà bạn cố gắng dịch từng từ sang ngôn ngữ mới, thì mặc dù bạn đã chọn rất đúng từ, nhưng vì sự khác biệt về văn hóa mà người nước ngoài học sẽ chẳng thể hiểu là bạn đang định nói cái gì!

Ví dụ nhé, bạn thử dịch giúp tôi câu: “Yêu em yêu cả đường đi lối về!” sang Tiếng Anh xem sẽ thế nào? Nếu mà chúng ta cố gắng tìm cách dịch từ Tiếng Việt qua, thì có thể nó sẽ đại loại thế này: “Love you love the way you go”. Nhưng nếu mà bạn nói câu này cho một người nước ngoài, rất có thể họ cũng sẽ phải đoán già đoán non để hiểu ý rằng bạn yêu mọi thứ của người bạn đang nói tới. Thế những câu này nó không phổ biến trong văn hóa của họ, vậy nên thay vì cố gắng dịch câu này, bạn nên hiểu một chút về văn hóa của họ và học luôn cách làm sao để nói một câu tương tự như vậy, và câu tương đương trong Tiếng Anh nó là: “Love her love her dog”. Bạn thấy đấy, hai câu căn bản nó cũng gần giống nhau thôi, nhưng vì nó là văn hóa quốc gia khác nhau nên bạn không thể miễn cưỡng bắt họ phải hiểu một câu trong văn hóa của bạn được. Trừ khi họ đã quen với văn hóa của chúng ta, hoặc bạn phải rất mất thời gian để giải thích. Và trong trường hợp này, rõ ràng câu “Love her love her dog” cần phải được liên kết trực tiếp vào vùng tư duy gốc, chứ không phải là một câu “vòng ngoài” của một câu tương tự trong Tiếng Việt là “Yêu em yêu cả đường đi lối về”. Nếu chúng ta cần hình thành một mối liên hệ giữa các cụm này, thì đó sẽ là một liên kết dạng “ánh xạ” để chúng ta biết được chúng có mối liên quan tương đương nhau giữa các ngôn ngữ và nền văn hóa, như cách mà trong biểu đồ dưới đây sẽ mô tả.

Vậy thì chốt lại một điểm, chúng ta thay vì lấy ngôn ngữ mẹ đẻ ra làm trung tâm, thì chúng ta phải lấy vùng tư duy gốc làm điểm bắt đầu, và mọi ngôn ngữ khác phải dựa trên những tư duy ấy, tuyệt đối không được sử dụng bất cứ ngôn ngữ nào làm trung gian, kể cả Tiếng Mẹ Đẻ. Đó chính là cái gốc của “nghĩ bằng Tiếng Anh”.