Hiện trạng và Tương lai Hệ thống Core Banking tại Việt Nam – Phần 2

Phần 2: Cuộc Đại Di cư: Ngành Ngân hàng Việt Nam trong Làn sóng Chuyển đổi Core Banking

2.1. Áp lực Cạnh tranh, Kỳ vọng của Khách hàng và Yêu cầu Chuyển đổi Số Bắt buộc

Làn sóng hiện đại hóa Core Banking đang diễn ra mạnh mẽ tại Việt Nam không phải là một xu hướng ngẫu nhiên, mà được thúc đẩy bởi một hợp lực của ba yếu tố chính: áp lực cạnh tranh gay gắt, sự thay đổi trong kỳ vọng của khách hàng và định hướng chiến lược về chuyển đổi số từ chính phủ.

Áp lực cạnh tranh: Sự trỗi dậy của các công ty công nghệ tài chính (Fintech) và các ngân hàng số đã tạo ra một môi trường cạnh tranh chưa từng có. Các đối thủ mới này, với lợi thế về công nghệ linh hoạt và tư duy lấy khách hàng làm trung tâm, có thể cung cấp các dịch vụ tài chính tiện lợi, nhanh chóng với chi phí thấp, gây áp lực trực tiếp lên các ngân hàng truyền thống. Để không bị mất thị phần và trở nên lạc hậu, các ngân hàng truyền thống buộc phải đầu tư mạnh mẽ vào công nghệ, mà nền tảng chính là hệ thống Core Banking, để có thể cạnh tranh sòng phẳng về tốc độ đổi mới và trải nghiệm khách hàng.

Kỳ vọng của khách hàng: Thế hệ người tiêu dùng mới tại Việt Nam, đặc biệt là Gen Z và Millennials, đã quen thuộc với các trải nghiệm số liền mạch từ các lĩnh vực khác như thương mại điện tử, mạng xã hội. Tỷ lệ tiếp cận các ứng dụng tài chính số của nhóm này lên đến hơn 80%. Họ kỳ vọng các dịch vụ ngân hàng cũng phải tương tự: nhanh chóng, cá nhân hóa, tiện lợi và có thể truy cập mọi lúc, mọi nơi trên thiết bị di động. Việc phải đến quầy giao dịch hay sử dụng các dịch vụ ngân hàng số chậm chạp, thiếu ổn định là điều không thể chấp nhận. Để giữ chân và thu hút nhóm khách hàng cốt lõi của tương lai này, các ngân hàng phải nâng cấp hạ tầng công nghệ của mình để đáp ứng được những kỳ vọng ngày càng cao đó.

Yêu cầu chuyển đổi số bắt buộc: Chính phủ Việt Nam và Ngân hàng Nhà nước đã xác định chuyển đổi số là một trong những mục tiêu chiến lược quốc gia, với các kế hoạch cụ thể nhằm thúc đẩy một xã hội không dùng tiền mặt. Chủ trương này tạo ra một cú hích mạnh mẽ từ trên xuống, yêu cầu các ngân hàng phải tích cực đầu tư vào công nghệ và hiện đại hóa. Đại dịch COVID-19 cũng đóng vai trò như một chất xúc tác, đẩy nhanh quá trình này khi các giao dịch trực tuyến trở thành phương thức chính, buộc các ngân hàng phải đảm bảo hệ thống của mình đủ mạnh mẽ để xử lý lượng giao dịch tăng vọt.¹⁴ Trong bối cảnh đó, hiện đại hóa Core Banking không còn là một lựa chọn mà đã trở thành một yêu cầu bắt buộc để tuân thủ định hướng chiến lược của quốc gia và tồn tại trong bối cảnh mới.

2.2. Làn sóng Hiện đại hóa: Sơ đồ các Dự án Chuyển đổi Core Banking Trọng điểm (Giai đoạn 2017-2025)

Nhận thức được những áp lực và cơ hội, ngành ngân hàng Việt Nam đã bước vào một “cuộc đại di cư” công nghệ, với một làn sóng các dự án chuyển đổi Core Banking diễn ra trên quy mô toàn ngành. Bắt đầu từ những ngân hàng tiên phong như VietinBank vào năm 2017, đến nay, hầu hết các ngân hàng thương mại lớn, từ quốc doanh đến cổ phần, đều đã hoàn thành hoặc đang trong quá trình thực hiện các dự án thay thế hoặc nâng cấp lớn cho hệ thống lõi của mình. Sự chuyển dịch này cho thấy một sự thay đổi căn bản trong nhận thức về vai trò của công nghệ. Từ chỉ 7 ngân hàng triển khai Core Banking vào năm 2005, con số này đã tăng vọt lên 44 ngân hàng, cho thấy sự phổ cập rộng rãi của công nghệ này như một tiêu chuẩn ngành.

Bảng dưới đây cung cấp một cái nhìn tổng quan về các dự án chuyển đổi Core Banking trọng điểm tại các ngân hàng lớn của Việt Nam trong giai đoạn 2017-2025, làm nổi bật các lựa chọn chiến lược khác nhau của mỗi định chế.

Bảng 1: Tổng quan các Dự án Chuyển đổi Core Banking tại các Ngân hàng Lớn của Việt Nam (2017-2025)

Ngân hàng (Bank)	Hệ thống Cũ (Previous System)	Hệ thống Mới/Nâng cấp (New/Upgraded System)	Nhà cung cấp Chính (Primary Vendor)	Năm Go-live / Trạng thái (Go-live Year / Status)	Điểm nhấn Chiến lược (Strategic Highlight)
BIDV	SIBS (Silverlake)	Core Banking Profile	FIS (Profile)	2023	Thay thế “Big bang”, tập trung vào tự chủ & tùy biến, thời gian gián đoạn dịch vụ ngắn kỷ lục.
Vietinbank	SIBS (Silverlake)	Core SunShine	Fidelity (FIS)	2017	Tiên phong thay thế quy mô lớn, tập trung vào chuẩn quốc tế & hệ sinh thái toàn diện.
Vietcombank	SIBS (Silverlake)	VCB Core Banking (Signature)	FPT IS / Fiserv	2020	Tập trung đa dạng hóa nền tảng số, hợp tác với nhà vô địch trong nước FPT IS.
Agribank	IPCAS (Hyundai)	Đang triển khai (In Progress)	FPT IS	TBD	Hiện đại hóa để phục vụ mạng lưới nông thôn rộng lớn, giải quyết các thách thức đặc thù.
Techcombank	T24 Globus	T24 Transact (liên tục nâng cấp)	Temenos	Liên tục	Đầu tư công nghệ khổng lồ và liên tục, chiến lược “Cloud First”, tập trung vào dữ liệu & trải nghiệm số.
VIB	Symbol System	Temenos R23	Temenos / AWS	2024 (Đang triển khai)	Ngân hàng đầu tiên tại Việt Nam triển khai Temenos trên AWS Cloud, chiến lược “Cloud First, Mobile First, AI First”.
ACB	TCBS (Unisys)	DNA	Fiserv / AICT	2014	Đi đầu trong việc nâng cấp, tập trung vào hiệu suất, khả năng mở rộng và bảo mật. 27
Sacombank	T24 R11	T24 R17	Temenos	2019	Ngân hàng đầu tiên tại Việt Nam nâng cấp lên R17, tập trung hiện đại hóa cho ngân hàng số.
HDBank	(Legacy)	Vault Core	Thought Machine / AWS	2025 (Dự kiến)	Đặt cược vào kiến trúc composable thế hệ mới, dựa trên đám mây để siêu cá nhân hóa.
SHB	(Legacy)	Đang triển khai (In Progress)	TBD	2025-2026 (Dự kiến)	Là một phần của chiến lược chuyển đổi toàn diện “Bank of the Future”. 32
VPBank	T24 R16	T24 R19	Temenos / Foranx	Đã hoàn thành	Nâng cấp chiến lược để hỗ trợ tham vọng trở thành ngân hàng hàng đầu.
KienlongBank	(Legacy)	Core Banking mới	TBD	2023	Bước đi nền tảng cho chuyển đổi số toàn diện và tập trung vào ngân hàng bán lẻ.
VietABank	(Legacy)	Oracle Flexcube 14.7	Oracle	2023	Nâng cấp lên phiên bản Oracle mới nhất để tăng cường tự động hóa và danh mục sản phẩm.

2.3. Nghiên cứu Tình huống Chuyên sâu: “Cuộc Phẫu thuật Thay tim” của BIDV

Dự án chuyển đổi Core Banking của Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) là một trong những dự án công nghệ lớn và phức tạp nhất trong lịch sử ngành ngân hàng Việt Nam, thường được ví như một “cuộc phẫu thuật thay tim” cho gã khổng lồ này. Sau gần 20 năm vận hành, hệ thống Core Banking SIBS của Silverlake đã bộc lộ những hạn chế, trở thành nút thắt cổ chai cản trở sự phát triển và khả năng cạnh tranh của BIDV trong kỷ nguyên số. Mục tiêu của dự án là thay thế hoàn toàn hệ thống cũ bằng một nền tảng mới, Core Banking Profile của FIS, với kỳ vọng mang lại sự linh hoạt, khả năng tự chủ công nghệ và năng lực phát triển sản phẩm dịch vụ mới một cách nhanh chóng.

Quy mô của dự án là một thách thức khổng lồ. Dự án kéo dài 30 tháng, phần lớn diễn ra trong bối cảnh đại dịch COVID-19 bùng phát, buộc nhiều hoạt động phải thực hiện trực tuyến – một tiền lệ chưa từng có đối với một dự án phức tạp như vậy. Dự án tác động đến toàn bộ mạng lưới của BIDV với 189 chi nhánh, gần 900 điểm giao dịch, đòi hỏi phải tích hợp với 102 ứng dụng vệ tinh, chuyển đổi dữ liệu cho 18 triệu khách hàng và có sự tham gia của hơn 24.000 cán bộ nhân viên cùng 25 đối tác trong và ngoài nước.

Thành tựu đáng chú ý nhất và được xem là một kỳ tích của dự án là việc thực hiện chuyển đổi “go-live” với thời gian gián đoạn dịch vụ thực tế chỉ vỏn vẹn 16 tiếng.¹⁴ Đây là một kỷ lục đối với một ngân hàng có quy mô tương đương BIDV, đạt được nhờ vào việc áp dụng các giải pháp chuyển đổi dữ liệu tiên tiến và một kế hoạch diễn tập, triển khai cực kỳ chi tiết và khoa học. Toàn bộ dữ liệu khách hàng, tài khoản, thẻ và các giao dịch phát sinh trong thời gian chuyển đổi đã được di chuyển sang hệ thống mới một cách an toàn và chính xác 100%.

Sự thành công của dự án chuyển đổi sang Core Profile không chỉ là một thắng lợi về mặt công nghệ. Nó mở ra một chặng đường phát triển mới cho BIDV, tạo nền tảng vững chắc để ngân hàng tự tin làm chủ công nghệ, sáng tạo đổi mới, nâng cao chất lượng sản phẩm dịch vụ và củng cố vững chắc vị thế dẫn đầu trên thị trường.

2.4. Nghiên cứu Tình huống Chuyên sâu: Cú nhảy “Ưu tiên Đám mây” (Cloud-First) của VIB

Trong khi nhiều ngân hàng vẫn đang tập trung vào việc hiện đại hóa hệ thống tại chỗ (on-premise), Ngân hàng Quốc Tế (VIB) đã thực hiện một bước đi táo bạo và tiên phong, trở thành ngân hàng đầu tiên tại Việt Nam triển khai hệ thống Core Banking Temenos trên nền tảng điện toán đám mây của Amazon Web Services (AWS). Dự án này, được công bố vào tháng 2 năm 2024, không chỉ là một bản nâng cấp công nghệ mà còn là một tuyên ngôn chiến lược, định vị VIB là một trong những ngân hàng có tư duy đổi mới và sẵn sàng cho tương lai nhất.

Động thái này được dẫn dắt bởi chiến lược “Mobile first – Cloud first – AI first” của VIB. Ban lãnh đạo ngân hàng nhận thấy rằng để trở thành ngân hàng bán lẻ hàng đầu và đáp ứng nhu cầu trải nghiệm số ngày càng cao của khách hàng, việc di chuyển các hệ thống lõi lên đám mây là một yếu tố thay đổi cuộc chơi. Đám mây công cộng (public cloud) mang lại những lợi thế vượt trội về sự linh hoạt, khả năng mở rộng và tốc độ đổi mới mà hạ tầng tại chỗ khó có thể sánh được.

Dự án sẽ triển khai phiên bản mới nhất của Temenos là R23 trên cả nền tảng AWS và đám mây riêng của VIB (VIB Private Cloud). Việc sử dụng các dịch vụ gốc của điện toán đám mây (cloud-native services) cho phép VIB tự động tăng hoặc giảm công suất hạ tầng một cách nhanh chóng để đáp ứng các giai đoạn cao điểm, đảm bảo tính liên tục của dịch vụ và tối ưu hóa chi phí vận hành. Về mặt chiến lược, kiến trúc API mạnh mẽ của hệ thống Core trên đám mây sẽ là nền tảng để VIB cung cấp các dịch vụ ngân hàng di động 24/7 với hiệu năng cao. Đồng thời, nó đảm bảo chất lượng dữ liệu đầu vào cho các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) và học máy (machine learning), phục vụ cho việc phân tích dự báo và cung cấp các giải pháp tài chính cá nhân hóa.

Dự án là sự hợp tác chặt chẽ giữa VIB, nhà cung cấp công nghệ Temenos, gã khổng lồ đám mây AWS và đối tác triển khai dịch vụ ITSS từ Thụy Sỹ. Sự thành công của dự án này được kỳ vọng sẽ tạo ra một hình mẫu mới, khuyến khích các ngân hàng khác tại Việt Nam mạnh dạn hơn trong việc áp dụng điện toán đám mây cho các hệ thống trọng yếu, qua đó thúc đẩy toàn ngành tiến nhanh hơn trong hành trình chuyển đổi số.

2.5. Nghiên cứu Tình huống Chuyên sâu: HDBank và Thought Machine – Đặt cược vào Kiến trúc Composable Thế hệ Mới

Nếu như dự án của VIB là một bước tiến về nền tảng hạ tầng (đám mây), thì dự án của Ngân hàng TMCP Phát triển TP.HCM (HDBank) lại là một bước nhảy vọt về kiến trúc phần mềm. Thay vì lựa chọn các nhà cung cấp truyền thống, HDBank đã quyết định hợp tác với Thought Machine, một công ty công nghệ từ Anh Quốc, để triển khai hệ thống Core Banking thế hệ mới mang tên Vault Core. Đây là một quyết định chiến lược táo bạo, đặt cược vào một kiến trúc được xem là tương lai của ngành ngân hàng: “Composable Banking”.

Khác với các hệ thống nguyên khối truyền thống, Vault Core được xây dựng hoàn toàn trên kiến trúc cloud-native và microservices. Điều này có nghĩa là các chức năng ngân hàng được chia nhỏ thành các thành phần (services) độc lập, có thể kết hợp (compose) lại với nhau một cách linh hoạt để tạo ra sản phẩm. Điểm đột phá lớn nhất của Thought Machine là khái niệm “Smart Contracts” (không liên quan đến blockchain). Đây là nơi toàn bộ logic của một sản phẩm tài chính (ví dụ: cách tính lãi, lịch trả nợ, các loại phí) được định nghĩa bằng mã lệnh. Điều này cho phép HDBank có toàn quyền kiểm soát và khả năng tạo ra các sản phẩm mới, độc đáo và được cá nhân hóa cao độ một cách cực kỳ nhanh chóng mà không cần phải thay đổi nền tảng lõi.

Chiến lược của HDBank là tái tạo lại hệ sinh thái dịch vụ tài chính tại Việt Nam, cung cấp các dịch vụ hoạt động theo thời gian thực, luôn sẵn sàng (always-on) và liên tục thích ứng với nhu cầu của khách hàng. Mục tiêu của ngân hàng là tăng tỷ lệ giao dịch số lên trên 90% vào năm 2025 và trở thành một “Ngân hàng số Hạnh phúc” (Happy Digital Bank). Dự án này, cũng được triển khai trên nền tảng đám mây AWS, dự kiến sẽ hoàn thành vào Quý 2 năm 2025.

Việc HDBank lựa chọn Thought Machine cho thấy một tầm nhìn xa. Thay vì chỉ hiện đại hóa, họ đang cố gắng “nhảy cóc” (leapfrog) để đón đầu xu hướng công nghệ tiếp theo. Nếu thành công, HDBank sẽ có một lợi thế cạnh tranh khác biệt về tốc độ đổi mới và khả năng tùy biến sản phẩm, có khả năng định hình lại kỳ vọng của thị trường và tạo áp lực lên các đối thủ vẫn đang đi theo con đường hiện đại hóa truyền thống.

Phân tích các trường hợp điển hình này cho thấy một bức tranh đa dạng về chiến lược hiện đại hóa Core Banking tại Việt Nam. Không có một con đường duy nhất cho tất cả. Các ngân hàng đang lựa chọn những hướng đi khác nhau, phản ánh chiến lược kinh doanh, khẩu vị rủi ro và tham vọng công nghệ của riêng mình. Có thể xác định ba con đường chiến lược riêng biệt. Thứ nhất là “Đại tu toàn diện” (Big Bang Overhaul), như cách BIDV và Vietinbank đã làm, chấp nhận rủi ro cao để thay thế hoàn toàn hệ thống di sản, nhằm thiết lập lại nền tảng công nghệ từ đầu. Thứ hai là “Nhảy cóc lên Đám mây” (Cloud-Native Leapfrog), được VIB và HDBank tiên phong, bỏ qua các bước nâng cấp trung gian để đi thẳng đến các kiến trúc hiện đại nhất như cloud-native và composable, đặt cược vào lợi thế cạnh tranh dài hạn về tốc độ đổi mới. Cuối cùng là con đường “Tiến hóa Liên tục” (Continuous Evolution) của các ngân hàng như Techcombank và Sacombank, lựa chọn gắn bó với một nền tảng đã được kiểm chứng (Temenos) và đầu tư mạnh mẽ vào việc nâng cấp liên tục, một cách tiếp cận ít rủi ro hơn, tập trung vào việc duy trì sự hiện đại một cách bền vững thay vì một cuộc cách mạng đột ngột. Sự lựa chọn con đường nào là một chỉ báo mạnh mẽ về văn hóa và định hướng chiến lược của mỗi ngân hàng.