Tôi biết có rất nhiều người trong các bạn có thể được gọi là “rất giỏi”. Giỏi là bởi vì các bạn có trong tay những bảng vàng thành tích rất đáng nể. Nhiều năm là học sinh giỏi tại các trường chuyên, học trường đại học danh tiếng, ngành hot, ra trường điểm số cao chót vót… Nhưng khả năng Tiếng Anh của các bạn chỉ dừng lại ở đọc và viết. Còn khả năng nghe nói thì gần như là con số không.
– “Đơn giản là vì các bạn ấy chưa muốn!”
Kể ra thì cũng hợp lý theo cái cách mà các bạn đang tư duy. Bởi vì bao nhiêu môn học khó khăn đòi hỏi tới tư duy uyên thâm mà các bạn còn học được, thì cái thứ Tiếng Anh này đâu có gì là khó khăn. Thế nhưng rất có thể các bạn sẽ có một suy nghĩ kiểu như: Không học thì thôi, chứ đã học là phải đạt trình độ ngon ngay. Chứ cái kiểu nửa Anh, nửa Việt, đôi khi nói như một con vẹt làm các bạn thấy thật là vớ vẩn. Bạn yêu thích một thứ Tiếng Anh được gọi là “chuẩn” và nói không với kiểu Tiếng Anh “đường phố”.
Chắc bạn sẽ cảm thấy hơi giật mình khi tôi kết luận điều này là một bí mật vô cùng khủng khiếp đã làm cho khả năng Tiếng Anh của bạn dậm chân tại chỗ trong suốt biết bao nhiêu năm qua. Nghe có vẻ kì lạ đúng không nào?! Vậy thì giờ chúng ta sẽ cùng nhau phân tích xem tại sao tôi lại đưa ra một kết luận có phần nghịch lý này nhé!
Tiếng Anh bồi
Tôi gần như chắc chắn rằng bạn đã từng nghe đâu đó, hoặc chính bạn cũng từng nói về một thuật ngữ có tên là “Tiếng Anh bồi”.
Trên thực tế, khi chúng ta nhắc tới “loại Tiếng Anh” này cũng đồng nghĩa với việc chúng ta có ít nhiều một sự “coi thường” không hề nhẹ với những ai sử dụng kiểu Tiếng Anh này. Về cơ bản, Tiếng Anh bồi là một kiểu sử dụng Tiếng Anh có những đặc điểm sau đây:
– Các từ Tiếng Anh được chèn vào cuộc nói chuyện trong khi nói Tiếng Việt.
– Cấu trúc các câu Tiếng Anh thường không được chuẩn theo phong cách văn phòng. Đôi khi bị gọi là Tiếng Anh Xe Ôm.
Rất nhiều người trong chúng ta có xu hướng bài trừ thứ Tiếng Anh này, vì cho rằng nó làm mất đi sự trong sáng của Tiếng Việt, hoặc nó là thứ Tiếng Anh của những kẻ học đòi kém cỏi! Thậm chí đã có những lúc nó được lên mặt báo, lên truyền hình như kiểu nó là một căn bệnh nan y cần phải dẹp bỏ đi vậy. Và đó chính là cội nguồn bắt đầu của việc chúng ta không thể đưa Tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai của mình.
Chúng ta hãy bắt đầu nhìn sâu hơn vào vùng ngôn ngữ của bộ não để xem nó hoạt động thế nào. Trong thực tế, khi vùng ngôn ngữ hoạt động nó gần như sử dụng các vốn từ đã in sâu vào vùng từ vựng nơi mà nó đã được tập luyện qua rất nhiều năm và có thể sử dụng mà gần như không cần phải tra cứu. Nhưng đó là điều xảy với ngôn ngữ mẹ đẻ. Còn khi chúng ta mong muốn học một ngôn ngữ thứ hai, thứ ba thì mọi chuyện lại khác. Có hai vấn đề nảy sinh với bộ não:
– Vùng ngôn ngữ của não bộ giờ đây đã sẵn sàng và đang phải phục vụ cho một ngôn ngữ “mặc định”, và đương nhiên khi muốn dung nạp một ngôn ngữ mới nó sẽ cần nhiều thời gian để vừa học và vừa sắp xếp lại không gian cho cái thứ ngôn ngữ mới này.
– Để cho nó có thể vừa tiếp tục vận hành tốt ngôn ngữ hiện tại, vừa muốn vận hành trơn tru mà không nhầm lẫn với ngôn ngữ mới thì bạn phải chấp nhận cho nó sai ở thời gian đầu, đồng thời cho nó cơ hội được tập luyện càng nhiều càng tốt trước khi nó thực sự phân biệt rạch ròi các ngôn ngữ với nhau.
Ấy vậy nhưng chúng ta hay xem chúng ta đã nghĩ thế nào. Người Việt chúng ta, đặc biệt là các vị học cao hiểu rộng thì lại đặc biệt đặt ra mục tiêu: Hoặc là nói thuần Tiếng Việt, còn khi nói Tiếng Anh thì nó phải ngon luôn! Ai dà… thật là éo le cho cái bộ não. Các vị cứ đặt mục tiêu cao cho nó, trong khi chẳng bao giờ cho nó có cơ hội luyện tập, cơ hội được sai xót và nhầm lẫn. Thế là lâu dần não bộ nó “dỗi” chả thèm dung nạp thêm nữa. Vô hình dung nó chọn tùy chọn thứ nhất “giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt”, và quên luôn việc học ngôn ngữ thứ hai.
Chính vì hiểu được cơ chế hoạt động này của bộ não, nên tôi nhấn mạnh với các bạn rằng: Bạn bắt buộc phải trải qua giai đoạn “Tiếng Anh Bồi” trước khi muốn tới giai đoạn Tiếng Anh trôi chảy và chuẩn chỉnh. Nếu bạn vẫn nghĩ bạn “đủ giỏi” để học một phát chuyển ngay sang giai đoạn đẳng cấp mà không cần bồi bèo gì, thì tôi nghĩ hoặc là bạn đã giỏi rồi, hoặc là bạn vẫn ở trình độ một chữ cắn ba.
Vậy thì điều chúng ta cần thực hiện sau khi biết được bí mật này là gì:
- Hãy cứ vui vẻ và hãnh diện mà chèn bất cứ từ Tiếng Anh nào bạn biết vào trong các cuộc nói chuyện hàng ngày, dù đó là cuộc nói chuyện bằng Tiếng Việt hay bất cứ thứ tiếng nào.
- Tăng dần về số lượng từ Tiếng Anh mới, và tần suất sử dụng các từ Tiếng Anh trong câu theo thời gian.
- Trong giai đoạn đầu, bạn chắc chắn sẽ bị rơi vào tình trạng Tiếng Anh với Tiếng Việt lộn xộn, đôi khi làm người nghe hơi khó chịu đôi chút, hoặc bị họ “coi thường”! Hãy cứ vui vẻ và tự tin nhé, bạn đang đi đúng lộ trình rồi đấy!
- Tùy theo mức độ chăm chỉ, và cơ địa mỗi người mà sẽ mất ít hay nhiều thời gian bạn sẽ đạt tới trình độ mà khi gặp một từ bất kì bạn chỉ còn nghĩ về “ý nghĩa” của từ đó mà không còn quan tâm nó là Tiếng Anh hay Tiếng Việt nữa. Và đó là lúc bạn đã qua được giai đoạn “Tiếng Anh Bồi”.
Học vẹt
Từ lúc còn bé, chúng ta đã được thầy cô và bố mẹ hay nói một cách có phần “mỉa mai” về những ai mà chỉ học thuộc mà chưa kịp hiểu hết ý nghĩa của nó là: “Học vẹt”! Có lẽ vì cái lý do này mà đại đa số tất cả chúng ta đều rất ghét và bài trừ việc “học vẹt”.
Ấy thế mà lại có một sự thật hết sức phũ phàng, đó là:
“Học vẹt là một cách rất đơn giản và hiệu quả để học một ngôn ngữ mới!”
Bạn có thể không tin tôi, nhưng hãy cùng tôi phân tích xem tại sao mà một cách học bị cả xã hội “bài trừ” này lại là một cách hiệu quả đến không ngờ khi học ngoại ngữ.
Trước hết, tôi phải nhắc lại việc cơ chế của vùng xử lý ngôn ngữ của bộ não nó hoạt động theo một cơ chế “tức thời”. Tức là nó cần một thời gian rất ngắn để truy xuất được đúng các từ đơn lẻ, hoặc cả một câu trọn vẹn khi vùng tư duy yêu cầu nó xuất ra. Cũng vì cơ chế này, nên để giảm được thời gian truy xuất và xử lý thì cách đơn giản nhất là nó sẽ đi tìm một câu hoàn chỉnh nhất “phù hợp với yêu cầu”. Và trong tình huống này, những câu được học vẹt nguyên bản từ trước sẽ được đưa vào “danh sách ưu tiên”. Điều này nó sẽ trả lời bạn biết tại sao mà tới phần đông học sinh và sinh viên đã từng học hơn chục năm Tiếng Anh nhưng nếu mà ai hỏi:
– How are you?
Thì ngay như tức thời họ sẽ trả lời:
– I’m fine. Thank you! And you?
Bởi vì cái câu trả lời “Tôi khỏe. Cảm ơn bạn. Còn bạn thì sao?” nó đã được các bạn học thuộc làu làu từ những ngày đầu tiên. Mặc dù sau này khi học lên cao các bạn có được cập nhật thêm nhiều cách trả lời khác, nhưng cái cách trả lời “huyền thoại” này nó như đã ngấm tận sâu trong bạn. Và thú vị thay, câu trả lời này chắc chắn 100% là một câu “học vẹt”, bởi từ những ngày đầu học Tiếng Anh bạn đâu có đủ tư duy để hiểu hết về nó. Bạn chỉ đơn giản biết rằng: “Cô giáo bảo phải trả lời như thế!”
Có một điểm nữa, đó là chúng ta thích “toán học hóa” mọi thứ! Và đâu đâu chúng ta cũng thấy những công thức! Từ công thức hóa học, vật lý, cho tới công thức chế biến món ăn, công thức làm giàu không khó… và ngay cả học ngoại ngữ thì cũng lại có một loạt các công thức!
Không biết các bạn thấy thế nào, chứ riêng tôi tuyệt nhiên không thích các công thức. Đôi khi tôi thấy nó vừa nhàm chán, lại vừa tạo ra áp lực phải nhớ nó. Chỉ trừ khi bắt buộc phải dùng nó do yêu cầu về độ chính xác, ví dụ như sai một bước thì làm thay đổi hoàn toàn kết quả. Còn lại tôi rất ít khi thích sử dụng công thức một cách cứng nhắc, mà thường yêu thích một sự linh hoạt và tùy cơ ứng biến. Hơn nữa, bản chất của ngôn ngữ cũng yêu cầu một sự linh hoạt, bởi vì:
- Quá trình sử dụng ngôn ngữ để giao tiếp ngoài việc truyền đạt thông tin, thì nó còn yêu cầu phải truyền đạt được cảm xúc. Vậy thì nếu mà cứ sử dụng công thức mà nói chuyện thì bạn thử nghĩ cái cảm xúc đó có còn hay không?
- Ngôn ngữ không khắt khe tới mức mà khi công thức bị đảo một chút có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng (Trừ khi bạn đang đi phiên dịch cho các nguyên thủ, hoặc các vị trí rất quan trọng liên quan tới ngôn ngữ).
Vậy thì, nếu theo quan điểm ở trên đây, tôi thử hỏi tại sao chúng ta lại chọn việc “sử dụng công thức” như một phương pháp mặc định? Mặc dù, tôi không phản đối việc sử dụng công thức có nhiều tác dụng, và có thể tránh được những nhầm lẫn về ngữ nghĩa trong các trường hợp đòi hỏi độ chính xác cao. Nhưng chúng ta hãy đề cập dựa trên hoàn cảnh hiện tại, đó là chúng ta còn đang “chập chững” học ngoại ngữ! Vậy thì cứ cách nào dễ thì làm, chứ tại sao lại đi chọn cách khó cho mình!
Vậy nên, “Học vẹt” trong trường hợp này nó không đơn giản là thấp kém nữa. Chúng ta càng không nên bài trừ mà nghĩ nó là thứ gì đó phải bỏ ra ngoài tư tưởng học tập của mình. Và để có thể học tốt được Tiếng Anh, thì bạn hãy khắc cốt ghi tâm cho tôi điều sau:
– “Học vẹt là cách vô cùng đơn giản và hiệu quả để có thể học tốt Tiếng Anh!”
OK, bạn phải chắc chắn rằng từ nay về sau bạn không được coi thường việc học vẹt nữa nhé! Và các công việc bạn cần phải làm khi khám phá ra bí mật thú vị này đó là:
- Khi gặp bất cứ một câu Tiếng Anh nào, bạn hãy có gắng học vẹt để ghi nhớ toàn bộ câu đó kèm theo hoàn cảnh, ngữ cảnh sử dụng nó. Những câu này bạn có thể bắt gặp ở rất nhiều nguồn như: sách, phim, từ công việc và cuộc sống hàng ngày…
- Ngay khi gặp một tình huống tương tự, hãy sử dụng câu bạn đã học vẹt trước đó mà không cần phải đắn đo hay ngần ngại gì cả. Tự tin 100% nhé!
Nếu gặp một tình huống gần tương tự, chúng ta có thể cân nhắc sử dụng nguyên câu đó. Hoặc giữ nguyên cấu trúc câu, và chỉ thay thế rất ít các từ trực tiếp làm thay đổi nghĩa của câu. Tuyệt đối không bao giờ tự đi ghép dựa trên một cấu trúc câu theo ngữ pháp.
xValley Foundation 